Ang Mahal na Passion ni Jesu Christong Panginoon Natin Na TOLA

Bago pa man maisulat ni Dr. Mariano Pilapil ang edisyon niya ng PASYON ( Pasyong Pilapil) noong 1884, marami nang pasyong tagalog na sulat kamay pa lamang noong ika-18 siglo. ANG MAHAL NA PASSION NI JESU CHRISTONG PANGINOON NATIN NA TOLA, na sinulat ng taga-Batangas (Rosario) na si GASPAR AQUINO DE BELEN, ay ang obra maestra ng panulaang Tagalog ng ika-18 siglo. Ito ay unang na-ilimbag noong 1703. At noong mga taong 1815 ay unang na-ilimbag ang mas popular na "Casaysayan nang Pasiong Mahal ni Jesucristong Panginoon Natin na Sucat Ipag-alab nang Puso nang Sinomang Babasa." Ngunit ang bersiyon ni Aniceto de Merced noong 1852 na "El Libro de la Vida" ay hindi naging popular sa masa. Sa ngayon ay ang Pasyong Pilapil ang ating ginagamit sa Mahal na Araw at sa mga Pabasa. Ang mga Pasyong Pilipino na nabanggit ay marahil batay na rin sa mga Pasyong Europeo partikular na ang Pasyong Kastila (na halos 3 siglo tayong sinakop) ayon kay Lumbera at halimbawa ng mga ito ay ang: Iñigo de Mendoza Vita Christi (Zamora, 1482); Comendador Roman Coplas de la Passion con la Resurreccion (Toledo, 1490); Juan de Quiros Cristo Pathia (Toledo, 1552); Francisco Hernandez Blasco Universal Redencion. Ayon naman kay Rene B. Javellana,S.J. ang pangunahing tahasang pinagmulan ng tula ni Aquino de Belen ay ang Retablo de la Vida de Cristo ni Juan de Padilla na inilimbag noong 1585. Bilang likhang pampanitikan, mapapansin natin ang mala-dramatikong katangian ng pasyon; hindi lamang ito tuluyang salaysay kundi may mga bahaging nakaaakit ding isatanghalan; ito marahil ang naging ugat ng pagtatanghal ng senakulo. Karaniwan ding sa pasyon halaw ang diyalogo ng senakulo na nasa anyong quintilla. Ang bawat kahon ay may limang wawaluhing pantig na linya. Bukod sa nabanggit na Pasyon, marahil na ang akdang patula na siyang iskript ng senakulo ay batay rin sa Bibliya, mga Apocrypha at mga leyendang (legends) Kristiyano na nagmula sa Europa. Ang apocrypha ay mga lumang akda sa anyo ng ebanghelyo, liham at mga gawa na nagsasalaysay ng mga lihim na tagpo sa buhay ni Jesus at ng mga alagad. Bagama't hindi ito bahagi ng Bibliyang Kristiyano ay naging popular pa rin ang mga ito partikular na sa mga Katoliko. Halimbawa ng mga ito ay ang tungkol sa kuwento ni Veronica, Longhino, Malco, Samuel, Bueneres at iba pang karakter na hindi nabanggit sa Bibliya o nabanggit man ay pahapyaw lamang. Karaniwan sa mga ito ay bukam-bibig lamang o kuwento ng mga unang Kristiyano na kinalap at tinipon ng isang paring Dominicano; halimbawa nito ay ang Legenda Aurea ni Jacobus de Voragine na siyang pinag-ugatan ng kuwento ni Longhino. Iyon namang tungkol kay Serapia na tinawag na Veronica at ang " sagrada cara" ay matatagpuan din sa pasyon Retablo ni Padilla. Sinikap ng mga may akda ng senakulo na maging tapat sa tamang aral ayon sa tinanggap nila sa Inang Simbahan. Ang mga kuwentong nabanggit hindi man mababasa sa Bibliya ay inaaring mahalaga ng mga Katoliko sapagkat ito nama'y kapupulutan ng aral na magpapatibay sa pananampalataya. At ang iba pang tagpo sa senakulo ay makikita rin sa mga debosyong pang-kuwaresma tulad ng "Via Crusis" o Estasyon ng Krus na pinalaganap naman ng mga Franciscano. Malaking bahagi rin nang pagkakaroon ng senakulo dito sa atin ang mga kalinangang Kastila na naging makapit na sa mga Pilipino, at hindi lang senakulo ang naging bunga ng mga ito; ang mga ito'y nagbunga rin ng mga "comedia" na kilala rin sa tawag na moro-moro.